Οι λέξεις που δεν χρησιμοποίησε σε απάντησή του το τουρκικό Υπουργείου Άμυνας
Τα «σενάρια» για την τύχη των τουρκικών S-400, επαναφέρουν τουρκικά μέσα την ώρα που το τουρκικό Υπουργείο Άμυνας δεν επιβεβαιώνει ούτε και αναιρεί την όποια κινητικότητα γύρω από το ζήτημα.
Η Άγκυρα βρίσκεται αντιμέτωπη με μία δύσκολη και συνάμα περίπλοκη εξίσωση μεταξύ της διατήρησης των σχέσεών της με τη Μόσχα και της προσπάθειας αποκατάστασης των αμυντικών δεσμών της με την Ουάσιγκτον και την επιστροφή στο πρόγραμμα των F-35.
Στο επίκεντρο των «συζητήσεων» βρίσκονται ξανά τέσσερις πιθανές λύσεις.
Η παραμονή των S-400 στην Τουρκία, η επιστροφή τους στη Ρωσία, η μεταφορά τους σε τρίτη χώρα όπως το Κατάρ ή τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αλλά και μια ευρύτερη συμφωνία που θα μπορούσε να ξεπεράσει το αδιέξοδο μεταξύ Άγκυρας, Μόσχας και Ουάσιγκτον.
Τα τελευταία χρόνια, το ενδεχόμενο μεταφοράς των ρωσικής προέλευσης αντιαεροπορικών συστημάτων S-400 σε τρίτη χώρα ή επιστροφής τους στη Ρωσία βρίσκεται εντός της διεθνούς… ατζέντας.
Ωστόσο, το ζήτημα των S-400 δεν αφορά μόνο τις σχέσεις της Τουρκίας με τη Δύση. Αλλά θα μπορούσε να έχει σημαντικές συνέπειες για το μέλλον των τουρκο-ρωσικών σχέσεων και για την μεταξύ τους συνεργασία.
Το πρώτο βήμα με τη Ρωσία έγινε το 2017
Σε εκτενές δημοσίευμα ο τουρκικός τύπος αναφέρεται στην εξέλιξη του ζητήματος από το 2017 μέχρι σήμερα.
Η Τουρκία ξεκίνησε το 2017 διαπραγματεύσεις με τη Ρωσία για την προμήθεια των S-400, με στόχο την ενίσχυση της ασφάλειας των συνόρων και της αεράμυνάς της. Μετά την υπογραφή της συμφωνίας, η Τουρκία παρέλαβε τις πρώτες συστοιχίες το 2019.
Ακολούθως, η αγορά προκάλεσε έντονες αντιδράσεις από τις ΗΠΑ και ορισμένες δυτικές χώρες. Η Τουρκία αποβλήθηκε από το πρόγραμμα των μαχητικών F-35, ενώ οι ΗΠΑ επέβαλαν κυρώσεις βάσει του νόμου CAATSA σε ορισμένους αξιωματούχους, μεταξύ αυτών και στον τότε επικεφαλής της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας Ισμαήλ Ντεμίρ.
Από την άλλη πλευρά, η Ουάσιγκτον άσκησε το 2022 πιέσεις προς την Άγκυρα ώστε τα συστήματα να μεταφερθούν στην Ουκρανία. Η Τουρκία όμως, παρά τις πιέσεις και τις κυρώσεις, συνέχισε την ανεξάρτητη πολιτική ασφάλειας και εξωτερικών σχέσεων, δεν διέκοψε τη συνεργασία με τη Μόσχα και δεν παρέδωσε τους S-400 σε άλλη χώρα.
Επιστροφή στα F-35 χωρίς ρήξη με τη Ρωσία
Έτσι, μετά τις τελευταίες εξελίξεις αλλά και τις δηλώσεις Τραμπ επί τουρκικού εδάφους, το βασικό δίλημμα της Άγκυρας είναι να βρει μια ισορροπία: να αποκαταστήσει την αμυντική συνεργασία με τη Δύση, αλλά ταυτόχρονα να μην προκαλέσει ζημιά στη στρατηγική σχέση με τη Ρωσία.
Σύμφωνα με την Ηurriyet, φαίνεται ότι αναζητείται τόπος και τρόπος για μια νέα συμφωνία που θα προστατεύει τα αμοιβαία συμφέροντα Άγκυρας και Μόσχας.
Η απάντηση του προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν σε ερώτηση για τους S-400 — «συνεχίστε να μας παρακολουθείτε» — δείχνει ότι το θέμα δεν έχει ακόμη κλείσει και ότι εξετάζονται διαφορετικές επιλογές.
Από την πλευρά του ο Τούρκος Υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν δήλωσε ότι συνεχίζονται οι διαπραγματεύσεις για πιθανή πώληση των S-400 σε τρίτη χώρα και τόνισε ότι η Ρωσία πρέπει να συμμετέχει, καθώς χωρίς τη συναίνεση της Μόσχας μια τέτοια συμφωνία δεν θα μπορούσε να εφαρμοστεί.
Η δήλωση αυτή δείχνει ότι οποιαδήποτε λύση δεν θα προκύψει από μονομερή ενέργεια, αλλά από συμφωνία μεταξύ Τουρκίας και Ρωσίας.
Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ ανέφερε επίσης ότι οι επαφές συνεχίζονται και ότι το ζήτημα είναι ιδιαίτερα ευαίσθητο.
Στρατηγική συνεργασία παρά τις διαφωνίες
Η Τουρκία και η Ρωσία, παρότι έχουν διαφορετικές απόψεις και συμφέροντα σε ορισμένα περιφερειακά και παγκόσμια ζητήματα, κατάφεραν να διατηρήσουν ανοικτούς τους διαύλους επικοινωνίας.
Η κρίση των αεροσκαφών το 2015 (σσ: στις 24 Νοεμβρίου 2015, τουρκικό μαχητικό F-16 κατέρριψε ρωσικό βομβαρδιστικό Su-24 κοντά στα σύνορα Τουρκίας–Συρίας) προκάλεσε μια σοβαρή ρήξη στις σχέσεις των δύο χωρών. Ωστόσο, αργότερα, με την ενεργοποίηση των διπλωματικών καναλιών, οι σχέσεις άρχισαν ξανά να εξομαλύνονται.
Στο ζήτημα του εμφυλίου πολέμου στη Συρία, παρότι η Άγκυρα και η Μόσχα βρίσκονταν σε διαφορετικές πλευρές, μέσω της Διαδικασίας της Αστάνα και των συναντήσεων του Σότσι, δημιούργησαν πολλούς μηχανισμούς συνεργασίας και συντονισμού για το συριακό ζήτημα.
Με παρόμοιο τρόπο, παρά τις διαφορετικές απόψεις και συμφέροντα στη Λιβύη και στον Νότιο Καύκασο, οι δύο χώρες συνέχισαν τη συνεργασία τους μέσω διαλόγου και διαπραγματεύσεων.
Ο σημαντικότερος παράγοντας πίσω από αυτή τη δυνατότητα είναι οι πολυδιάστατες σχέσεις που έχουν αναπτυχθεί μεταξύ των δύο χωρών.
Εκτός από τις συνεργασίες στους τομείς:
- της ενέργειας,
- του εμπορίου,
- του τουρισμού,
- της αμυντικής βιομηχανίας,
- έργα όπως ο αγωγός φυσικού αερίου TurkStream (Turk Akım),
- ο πυρηνικός σταθμός Άκουγιου και
- ο αυξανόμενος όγκος εμπορίου
τα τελευταία χρόνια δείχνουν την ικανότητα των δύο χωρών να διαχειρίζονται τις διαφορές τους.
Οι διαφωνίες και τα προβλήματα που εμφανίζονται κατά καιρούς στις διμερείς σχέσεις δεν αντιμετωπίζονται από τις δύο πλευρές ως κρίσεις που οδηγούν σε πλήρη ρήξη, αλλά ως ζητήματα που πρέπει να επανέλθουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Έτσι, αναμένεται ότι και το ζήτημα των S-400 θα αξιολογηθεί με παρόμοιο τρόπο, μέσα στο ευρύτερο πλαίσιο των στρατηγικών σχέσεων των δύο χωρών.
Τέσσερα πιθανά σενάρια για το μέλλον των S-400
Κατά το δημοσίευμα, υπάρχουν τέσσερα σενάρια τα οποία φέρεται να εξετάζονται.
1ο σενάριο: Οι S-400 παραμένουν στην Τουρκία
Για τη Μόσχα, η παραμονή των S-400 στην Τουρκία αποτελεί μια ελκυστική επιλογή.
Ο λόγος είναι ότι ένα προηγμένο ρωσικό σύστημα αεράμυνας βρίσκεται στην κατοχή μιας χώρας-μέλους του ΝΑΤΟ, γεγονός που έχει σημαντική πολιτική και συμβολική αξία για τη ρωσική αμυντική βιομηχανία.
Η παραμονή τους στην Τουρκία θα διατηρούσε επίσης τη συνεργασία στον τομέα της αμυντικής βιομηχανίας.
Ωστόσο, για την Άγκυρα αυτό ίσως δεν είναι αρκετό, καθώς η επιστροφή στο πρόγραμμα F-35 και η άρση των κυρώσεων CAATSA αποτελούν σημαντικούς στόχους.
2ο σενάριο: Επιστροφή των S-400 στη Ρωσία
Η επιστροφή των συστημάτων στη Μόσχα θα μπορούσε να αποτελέσει μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής συμφωνίας.
Σε αυτή την περίπτωση η Τουρκία θα επιδίωκε συγκεκριμένα ανταλλάγματα:
- επιστροφή στο πρόγραμμα F-35,
- άρση των κυρώσεων,
- διατήρηση της συνεργασίας με τη Ρωσία σε άλλους τομείς.
Για τη Ρωσία προτεραιότητα θα ήταν:
- η προστασία της τεχνολογίας της,
- η διατήρηση του κύρους της αμυντικής βιομηχανίας της,
- η συνέχιση της συνεργασίας με την Τουρκία.
3ο σενάριο: Μεταφορά των S-400 στο Κατάρ
Επίσης, έχει συζητηθεί η πιθανότητα μεταφοράς των συστημάτων στο Κατάρ.
Το Κατάρ έχει στενότερες σχέσεις με τις ΗΠΑ και φιλοξενεί τη μεγαλύτερη αμερικανική στρατιωτική βάση στη Μέση Ανατολή, όμως τα τελευταία χρόνια επιδιώκει διαφοροποίηση των αμυντικών του δυνατοτήτων.
Η Ρωσία θα ενδιαφερόταν ιδιαίτερα για ζητήματα όπως:
- η προστασία της τεχνολογίας,
- η πρόσβαση τρίτων χωρών στα συστήματα.
Γι’ αυτό μια τέτοια συμφωνία θα απαιτούσε τη ρωσική έγκριση.
4ο σενάριο: Μεταφορά των S-400 στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ)
Τα ΗΑΕ αποτελούν επίσης πιθανό προορισμό.
Η ισορροπημένη στάση τους στην Ουκρανία και οι ισχυρές οικονομικές και ενεργειακές σχέσεις τους με τη Ρωσία κάνουν το Αμπού Ντάμπι μια πιθανή επιλογή.
Παράλληλα, οι αυξανόμενες σχέσεις Τουρκίας–ΗΑΕ σε πολιτικό, οικονομικό και αμυντικό επίπεδο θα μπορούσαν να δημιουργήσουν μια τριμερή φόρμουλα: Τουρκία – Ρωσία – ΗΑΕ.
Μια τέτοια συμφωνία θα μπορούσε:
- να μειώσει την πίεση προς την Τουρκία από τη Δύση,
- να επιτρέψει στη Ρωσία να διατηρήσει την επιρροή της στην αγορά όπλων,
- να δώσει στα ΗΑΕ ένα προηγμένο σύστημα άμυνας απέναντι σε βαλλιστικές και εναέριες απειλές.
Ωστόσο, τα ΗΑΕ έχουν επίσης στενές σχέσεις με τις ΗΠΑ, κάτι που θα απαιτούσε ισχυρές τεχνικές και νομικές εγγυήσεις για την προστασία της ρωσικής τεχνολογίας.
Επιπτώσεις στην ισορροπία δυνάμεων στη Μέση Ανατολή
Η μεταφορά των S-400 σε Κατάρ ή ΗΑΕ δεν θα επηρέαζε μόνο την άμυνα αυτών των χωρών, αλλά θα μπορούσε να αλλάξει τις στρατιωτικές και πολιτικές ισορροπίες στον Κόλπο.
Το Ιράν πολύ πιθανό να παρακολουθούσε στενά την ανάπτυξη ενός τόσο προηγμένου συστήματος κοντά στα σύνορά του, το Ισραήλ θα αξιολογούσε τις επιπτώσεις στη δική του στρατηγική αεράμυνας και επιχειρησιακού σχεδιασμού και η Σαουδική Αραβία θα εξέταζε τις συνέπειες για τον περιφερειακό ανταγωνισμό ασφαλείας.
Θα σας ενημερώσουμε..
Από την πλευρά του το τουρκικό Υπουργείο Άμυνας θέλοντας να χαμηλώσει τους «τόνους», γύρω από το θέμα αρκέστηκε στην απάντηση «θα σας ενημερώσουμε», απαντώντας σε σχετική ερώτηση.
Ο εκπρόσωπος του τουρκικού υπουργείου Άμυνας, Ζεκί Ακτούρκ, κατά την εβδομαδιαία ενημέρωση Τύπου στην Άγκυρα, δήλωσε ότι οι εργασίες για τα συστήματα αεράμυνας και αντιπυραυλικής άμυνας S-400 συνεχίζονται «σε πολλαπλές διαστάσεις».
«Οι εργασίες για τα συστήματα S-400 Long-Range Regional Air and Missile Defense Systems συνεχίζονται σε πολλαπλά επίπεδα. Όταν υπάρξουν συγκεκριμένες εξελίξεις, αυτές θα κοινοποιηθούν στο κοινό», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Ο Ακτούρκ δεν έδωσε περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την τρέχουσα κατάσταση των συστημάτων, ούτε αποκάλυψε εάν υπάρχει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα για κάποια μελλοντική ανακοίνωση. Η προσεκτική διατύπωση της Άγκυρας έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς δεν επιβεβαιώνει ούτε διαψεύδει τα σενάρια που έχουν κυκλοφορήσει το τελευταίο διάστημα σχετικά με το μέλλον των S-400.
Δεν αναφέρθηκε σε πώληση, μεταφορά σε τρίτη χώρα ή επιστροφή στη Ρωσία, γεγονός που δείχνει ότι το ζήτημα παραμένει σε επίπεδο διαβουλεύσεων. Ή και τίποτα από τα παραπάνω!
